Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Μουσική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Μουσική. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

7.4.15

Η τελευταία Ανάσταση της Σμύρνης

  Συνεχίζοντας την αναφορά μας στις χριστιανικές εορτές και τις λατρευτικές συνάξεις που έλαβαν χώρα κατά το τελευταίο έτος πριν από την καταστροφή της Σμύρνης (1921-1922), ολοκληρώνουμε το λειτουργικό και ψαλτικό οδοιπορικό μας με τις ακολουθίες των τελευταίων ημερών της Μεγάλης Εβδομάδας.
   Οδοδείκτης μας και πάλι οι «ιερές αναμνήσεις»* του τότε στρατεύσιμου κ. Νικόλαου Ζευγαδάκη, του οποίου η εκπαίδευση ως μάχιμου υγειονομικού στα Έμπεδα της Στρατιάς Μικράς Ασίας τελείωσε την Κυριακή των Βαΐων, καθώς ο ίδιος μας διηγείται:

   «...Διηρέθη τότε η διλοχία των νοσοκόμων, εις την οποίαν ανήκον εις τρία μέρη. Το πρώτον θα έμενεν εις την Σμύρνην, το δεύτερον θα μετέβαινεν εις το νότιον συγκρότημα του Μετώπου, το Εσκί Σεχίρ, το δε τρίτον εις το βόρειον, το Αφιόν Καραχισάρ. Εις το τελευταίον, θεωρούμενον το περισσότερον επικίνδυνον, συμπεριελήφθην και εγώ. Όσοι προωρίζοντο δια την Σμύρνην ανεχώρησαν την Μ. Τρίτην. Αι αποστολαί δια το Μέτωπον θα εγίνοντο μετά τας εορτάς του Πάσχα, τας οποίας κατά δοθείσαν διαταγήν, θα εωρτάζομεν όλοι, αξιωματικοί και στρατιώται, ως μία οικογένεια, εις τον τόπον του στρατωνισμού μας.
   Εις τα έμπεδά μας εις την Μπαλτζόβαν, είχομεν ως στρατιωτικόν ιερέα έναν απλοϊκόν, αλλά συμπαθή και καλοκάγαθον γέροντα από την περιφέρειαν του Ηρακλείου. Δια τον εκκλησιασμόν των αυτόθι στρατιωτών είχε μεταβληθή εις εκ των στρατιωτικών θαλάμων εις πρόχειρον ναόν, όπου εκεί εκκλησιάσθην και εγώ από της Κυριακής των Βαΐων μέχρι της νυκτός της Μ. Πέμπτης […].
   Αλλ’ έως τότε μόνον. Διότι ούτε περαιτέρω αντοχή υπήρχε δια τον εκκλησιασμόν αυτόν, ούτε ήτο δυνατόν εις εμέ να αφήσω κατά τας μεγάλας αυτάς της Εκκλησίας μας ημέρας τους μεγαλοπρεπείς ναούς της Σμύρνης με τας επιβλητικάς ιεροτελεστίας, τας οποίας τόσον ελάμπρυνεν η μεγάλη και ιερά φυσιογνωμία του Χρυσοστόμου, εκόσμουν δε επίσης και ανεδείκνυον και άλλοι ιεράρχαι και κληρικοί και ιεροψάλται διακεκριμένοι και περίφημοι, να αφήσω εν γένει το Πάσχα της Σμύρνης, το οποίο δεν επρόκειτο προσωπικώς να απολαύσω, αλλά και να αποθανατίσω, λόγω της χρονογραφικής μου κλίσεως, δια του ημερολογίου μου. Και απεφάσισα όπως, αψηφών τας οιασδήποτε συνεπείας, απέλθω το απόγευμα της Μ. Παρασκευής δια την πόλιν προς πλήρωσιν της επιθυμίας μου ταύτης και αποστολής μου.
   Προς το εσπέρας, εφαρμόζων την ληφθείσαν απόφασιν, ανεχώρησα δια την Σμύρνην».

5.1.15

Το τελευταίο άγιο Δωδεκαήμερο της Σμύρνης (1921-1922)

Η παραλία της Σμύρνης προ του 1922, με την Αγία Φωτεινή στα αριστερά
και τον Άγιο Γεώργιο στα δεξιά
   Καμιά φορά, η αγαθή τύχη πρέπει να συνεργήσει καθοριστικά για να διασωθούν και διαδοθούν ιστορικές στιγμές, που υπό άλλες συνθήκες θα παρέμεναν παντελώς άγνωστες. Εν προκειμένω, ο κληρωτός στρατιώτης της κλάσεως του 1922, Νικόλαος Ζευγαδάκης, είναι το πρόσωπο που κατέγραψε στο ημερολόγιό του με απαράμιλλη ακρίβεια, τις χριστιανικές εορτές και τελετές του τελευταίου έτους της Σμύρνης (1921-1922), στους μεγαλύτερους ναούς της οποίας εκκλησιάσθηκε κατά την εκεί παραμονή του αναμένοντας να προωθηθεί στο μικρασιατικό μέτωπο. Αυτές τις προσωπικές του εμπειρίες και εντυπώσεις τις δημοσίευσε για πρώτη φόρα το 1975*. Η δε συμβολή της αγαθής τύχης, έγκειται στην ιδιότητα του συγγραφέα ως θεολόγου, αλλά και ως βαθέος γνώστη, μέχρι και των λεπτομερειών, της τελετουργικής τάξης της Εκκλησίας, ως επίσης και της βυζαντινής εκκλησιαστικής μουσικής.
   Μεταφερόμαστε στις 25 Δεκεμβρίου του 1921, Σάββατο, ανήμερα των Χριστουγέννων. Στον ιστορικό Μητροπολιτικό Ναό της Αγίας Φωτεινής της Σμύρνης, οι καμπάνες δηλώνουν την έναρξη του όρθρου στις 5 π.μ. και όχι τη συνήθη νυκτερινή ώρα (3ην μεταμεσονύκτιον) όπως παλαιότερα, για λόγους ασφαλείας:
   «Ήτο νύκτα βαθεία ακόμη, όταν έφθασα εις την Αγίαν Φωτεινήν, ανεγινώσκετο δε τότε το Ευαγγέλιον του Όρθρου. Οι ψάλται, ρασοφορούντες, έψαλλον σεμνοπρεπώς και ευτάκτως. Ο ναός βαθμιαίως επληρούτο από τους συρρέοντας ευσεβείς Σμυρναίους.
   Μετ’ ολίγον, υπό τον ήχον μιάς συντόμου κωδωνοκρουσίας, κατήλθε και εχοροστάτησεν ο αείμνηστος Εθνομάρτυς Μητροπολίτης Σμύρνης Χρυσόστομος Καλαφάτης, ιεράρχης λίαν ευπαρουσίαστος και επιβλητικώτατος. Ο αρχιερεύς εισήλθεν εις τον Ναόν, προπορευομένου, κατά την πατριαρχικήν τάξιν, του διβαμβούλου, το οποίον κατόπιν ετοποθετήθη προ του Θρόνου, ηυλόγησε δε, προ της χοροστασίας, δια σταυρού, τον οποίον έφερε προς τούτο εις τον διακόνων.
   Η Θ΄ Ωδή και το Εξαποστειλάριον εψάλησαν, κατά την τάξιν υπό του χοροστατούντος αρχιερέως. Προ των πασαπνοαρίων εις κανονάρχης, στας απέναντι του αρχιερέως, τον προσεφώνησε δια του «Κέλευσον».
   Αφού εψάλη, χωρίς προηγουμένως να απαγγελθή, ως πολλαχού γίνεται, το «Σήμερον ο Χριστός εν Βηθλεέμ γεννάται εκ Παρθένου» μέχρι του «βοώμεν», ήρχισεν ο Πρωτοψάλτης εις ήχον δεύτερον και σύντομον μέλος, αλλ’ εις πανηγυρικόν τόνον, την Δοξολογίαν αμέσως από του «Δόξα εν υψίστοις Θεώ».
   Αι δύο Μικραί Συναπταί εν τη αρχή της Λειτουργίας απηγγέλθησαν υπό του β΄ διακόνου προ της Ωραίας Πύλης, του κλήρου απελθόντος εις το Ιερόν μετά την πρώτην. Εψάλη κατόπιν το «Η Γέννησίς Σου, Χριστέ ο Θεός ημών», εκ τρίτου και έγινεν η είσοδος του Ιερού Ευαγγελίου, καθ’ ήν ο αρχιερεύς ήλθεν εν τω μέσω του ναού. Τα του βήματος ακολούθως εψάλησαν υπό του αρχιερέως και του συλλειτουργούντος κλήρου. Κατά την εκφώνησιν «Ότι Άγιος ει ο Θεός ημών» ο αρχιερεύς είπε «και Σοι την δόξαν αναπέμπομεν». Σημειούται η τηρηθείσα τάξις και όπου αύτη δεν υπήρξεν αυστηρώς υποδειγματική.
   Κατά την Θ. Λειτουργίαν το «Κύριε, Κύριε, επίβλεψον εξ ουρανού» απηγγέλθη υπο του αρχιερέως εν απλώ και χαμηλώ τόνω, ενώ οι εν τω Ι. Βήματι έψαλλον αργότερα το «Όσοι εις Χριστόν». Τα αρχιερατικά «Κύριε σώσον τους ευσεβείς» ελάλησαν ομοιοτύπως και τας τρεις φοράς. Δεν εψάλη δηλαδή, το «Κύριε σώσον τους Βασιλείς». Εκ του Συνθρόνου εις το οποίον είχεν απέλθη ο αρχιερεύς εψάλη και η Φήμη του Μητροπολίτου, επαναληφθείσα κατόπιν υπό των χορών, έχουσα δε ούτω:
   «Χρυσοστόμου του Πανιερωτάτου και θεοπροβλήτου Μητροπολίτου της αγιωτάτης Μητροπόλεως Σμύρνης· Υπερτίμου και Εξάρχου Ασίας, ημών δε Πατρός και Ιεράρχου, πολλά τα έτη».
   Μετά τον πολυχρονισμόν των Βασιλέων ανεγνώσθη από της Ωρ. Πύλης υπό του αρχιδιακόνου προτρεπτική εγκύκλιος της Ι. Μητροπόλεως Σμύρνης υπέρ καταβολής του οβολού των πιστών εις τον διενεργούμενον από ετών κατά την σημερινήν εορτήν εις τους ιερούς ναούς φιλανθρωπικόν έρανον.
   Το Ευαγγέλιον ανεγνώσθη απ’ άμβωνος υπό του αρχιδιακόνου Βασιλείου, του από του 1926 Μητροπολίτου Φλωρίνης, όστις και κατ’ αυτήν την ευαγγελικήν ανάγνωσιν προετίμα, ουχί ορθώς βεβαίως, αντί της καθιερωμένης, εμμελούς, την απλην και σύντομον απαγγελίαν. Μετά το Ευαγγέλιον ο β΄ χορός έψαλε χύμα το «Δόξα Σοι, Κύριε», ο δε α΄ χορός το «Εις πολλά έτη», εις το μέλος του «Δόξα Σοι Κύριε».
   Κατόπιν ο αείμνηστος Ιεράρχης, φέρων την αρχιερατικήν μίτραν και την ποιμαντορικήν ράβδον, ωμίλησεν από του θρόνου επί τη εορτή των Χριστουγέννων, ορμηθείς εκ του λαμπρού της εορτής ύμνου, του υπό Γρηγορίου του Θεολόγου ποιηθέντος, «Χριστός γεννάται δοξάσατε. Χριστός εξ ουρανών, απαντήσατε», τον οποίον ηρμήνευσε και ανέπτυξε ρητορικώτατα.
   Η κατά το θείον κήρυγμα -σημειωτέον και τούτο- παρά την κρατούσαν τάξιν, μιτροφορία αύτη του Σμύρνης Χρυσοστόμου πόρρω απείχεν οιασδήποτε ματαιοδόξου επιδείξεως, δεδομένου ότι ούτος όχι ως τι διάδημα βασιλικόν, αλλ’ ως ακάνθινον στέφανον, του χρόνου μάλιστα ήδη του μαρτυρίου εγγίζοντος, εθεώρει και ησθάνετο τάυτην. Εσχημάτισα κυρίως την τοιαύτην αντίληψιν αργότερον, ότε έλαβον γνώσιν των ακολούθων μνημειωδών λόγων του μεγάλου Ιεράρχου προς τον χειροτονήσαντα αυτόν τω 1902 αρχιερέα Οικουμενικόν Πατριάρχην Ιωακείμ τον Γ΄: «Εν όλη τη καρδία και εν όλη τη διανοία θα υπηρετήσω την Εκκλησίαν και το Γένος και η μίτρα, την οποίαν αι άγιαι χείρες σου εναπέθεσαν επί της κεφαλής μου, εάν πέπρωται να απολέση ποτέ την λαμπηδόνα των λίθων της, θα μεταβληθή εις ακάνθινον στέφανον μάρτυρος ιεράρχου»…
   Ο σεπτός εν Σμύρνη Μητροπολιτικός Ναός της Αγίας Φωτεινής ήτο, εν σχέσει προς τους λοιπούς ναούς της πόλεως, είδος Πατριαρχικού Ναού και γεραράς και συντηρητικής κατά πάντα Μητρός Εκκλησίας. Εψάλετο πάντοτε βυζαντινή μουσική, άνευ οιασδήποτε αρμονίας (δευτέρας έστω, φωνής), ουδεμία περικοπή εις τα απαγγελόμενα ή ψαλλόμενα εγίνετο ποτέ, ετηρείτο δε ευλαβώς η τε γραπτή και άγραφος τελετουργική τάξις.
   Επίσης ετελείτο εν αυτώ καθημερινώς η Θ. Λειτουργία (εις τα εκατέρωθεν κλίτη), ως επίσης και εις τον γειτονικόν αρχαιοπρεπή Ναόν του Αγίου Γεωργίου.
   Εψάλη επομένως ο Χερουβικός Ύμνος -σχετικώς μάλλον συντόμως- και το Κοινωνικόν «Λύτρωσιν απέστειλε Κύριος», εις ήχον α΄».
Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...

«ΤΟΝ ΑΡΧΟΝΤΑ ΧΡΗΝΑΙ ΜΗΔΕΝ ΦΡΟΝΕΙΝ ΘΝΗΤΟΝ, ΑΛΛΑ ΠΑΝΤ' ΑΘΑΝΑΤΑ» (Ο Άρχων πρέπει τίποτε να μη σκέπτεται ως θνητός, αλλά ως αθάνατος), Βίας ὁ Πριηνεὺς 625-540 π.Χ.

X